Znajdujesz się na stronie wystawy: Medycyna ratunkowa - między czasem a decyzją.

Materiały dostępne online stanowią cyfrową kontynuację ekspozycji, którą właśnie oglądasz.

Nasza wystawa odsłania kulisy walki o ludzkie życie w najbardziej krytycznych momentach. Ukazuje, jak czas, wiedza i odwaga splatają się w działaniach ratowników, lekarzy i świadków zdarzeń.

Przeglądasz teraz sekcję Ciało w kryzysie – co naprawdę dzieje się w organizmie podczas urazu, zawału lub udaru?, która odsłania mechanizmy zachodzące w ludzkim ciele w chwili nagłego zagrożenia życia. To spojrzenie na fizjologiczne reakcje organizmu – walkę serca, mózgu i układu oddechowego o przetrwanie oraz na to, jak medycyna próbuje przywrócić utraconą równowagę.

Ciało w kryzysie – co naprawdę dzieje się w organizmie podczas urazu, zawału lub udaru?

W chwili, gdy dochodzi do nagłego zdarzenia medycznego – takiego jak poważny uraz, zawał serca czy udar mózgu – ciało człowieka wchodzi w stan alarmowy. Choć objawy są zewnętrzne i widoczne (utrata przytomności, duszność, bladość, ból), prawdziwy dramat rozgrywa się wewnątrz – w komórkach, narządach i układach, które próbują przetrwać kryzys.

Zawał i udar – martwica tkanek i burza wewnętrzna

Zawał serca czy udar mózgu to efekt nagłego zatrzymania dopływu krwi – i tym samym tlenu – do fragmentu serca lub mózgu. Bez tlenu komórki przechodzą na awaryjny tryb pracy, w którym gromadzą toksyczne produkty przemiany materii. W ciągu kilku minut rozpoczyna się proces ich obumierania – tzw. martwica. Ale to dopiero początek.

Uszkodzone komórki uwalniają do otoczenia sygnały alarmowe (DAMPs), które aktywują układ odpornościowy. Ten rozpoczyna jałową – czyli niezwiązaną z infekcją – burzę zapalną, mającą na celu usunięcie uszkodzonych tkanek. Niestety, gdy ta reakcja wymyka się spod kontroli, zaczyna szkodzić – rozszerza się poza pierwotnie uszkodzony narząd, atakując także zdrowe tkanki i prowadząc do niewydolności innych narządów.

Reakcja organizmu na uraz – wszystko dla przetrwania

W przypadku poważnego urazu (np. wypadku drogowego, upadku z wysokości) organizm błyskawicznie reaguje:

• Układ krążenia stara się utrzymać dopływ krwi do mózgu i serca, kosztem reszty ciała.
• Pojawia się przyspieszony puls, bladość skóry, spadek ciśnienia.
• Układ oddechowy zwiększa tempo oddechu, by nadrobić niedobór tlenu.
• Nerki ograniczają produkcję moczu, by zatrzymać płyny w organizmie.
• Hormony stresu (adrenalina, kortyzol) mobilizują rezerwy energii, ale też zwiększają obciążenie serca.

To tak zwana faza kompensacji. Jej zadaniem jest kupienie czasu – na dotarcie pomocy, podjęcie leczenia, stabilizację stanu. Jeśli pomoc nadejdzie za późno, organizm przechodzi w fazę dekompensacji – zawodzą kolejne narządy, a szanse na odwrócenie sytuacji maleją.

Wszystko się łączy – wielonarządowy efekt domina

To, co zaczęło się lokalnie – np. jako zawał lub złamanie – może w ciągu godzin rozwinąć się w ogólnoustrojową reakcję, która obejmuje:

• serce – pracuje ciężej, może ulec przeciążeniu, rozwinąć arytmię lub niewydolność
• płuca – mogą ulec obrzękowi, prowadząc do niewydolności oddechowej
• mózg – reaguje zaburzeniami świadomości, dezorientacją, utratą przytomności
• nerki i wątroba – zatrzymują wydalanie toksyn, co pogłębia zatrucie organizmu
• układ krzepnięcia – może rozregulować się: albo prowadząc do krwawień, albo do zakrzepów

To właśnie ten wielonarządowy efekt domina – znany jako niewydolność wielonarządowa – jest główną przyczyną zgonów u pacjentów po ciężkich urazach, zawałach i udarach.

Dlaczego to ważne?

Rozumienie, co naprawdę dzieje się w ciele w krytycznych chwilach, pozwala lepiej ocenić znaczenie szybkiej pomocy. Wczesna interwencja – masaż serca, wezwanie pomocy, podanie leków, tlen – nie tylko ratuje życie, ale też ogranicza kaskadę uszkodzeń, które mogą mieć trwałe skutki.