„Wspieranie człowieka ku samodzielności” – koncepcja samoopieki Dorotei Orem

Kim była Dorotea Orem?

• Dorothea Elizabeth Orem (1914–2007) była amerykańską pielęgniarką, teoretyczką i edukatorką.
• Orem zdobyła wykształcenie pielęgniarskie w USA, a także studiowała pedagogikę i filozofię.
• Pracowała jako klinicystka, wykładowczyni oraz konsultantka ds. pielęgniarstwa.
• Zasłynęła jako autorka jednej z najbardziej znanych koncepcji w pielęgniarstwie – Teorii samoopieki i deficytu samoopieki.
• Uważała, że pielęgniarstwo polega na pomaganiu człowiekowi w zaspokajaniu jego potrzeb w zakresie samoopieki, gdy sam nie jest do tego zdolny.
• Jej teoria podkreśla rolę niezależności pacjenta i wspierania go w odzyskiwaniu samodzielności.
• Jej dorobek obejmuje m.in. książkę Nursing: Concepts of Practice, w której przedstawiła swoją teorię w pełnej postaci.
• Koncepcja Orem stała się fundamentem wielu programów kształcenia pielęgniarek na całym świecie.
• Wkład Orem w rozwój teorii pielęgniarstwa przyczynił się do wzmocnienia tożsamości zawodowej pielęgniarek jako samodzielnej profesji.
• Do dziś jej teoria stanowi ważne narzędzie w praktyce klinicznej i dydaktyce pielęgniarstwa.

Teoria samoopieki i deficytu samoopieki

Założenia: Zdrowy człowiek dąży do samoopieki. Niemożność samoopieki stawia pacjenta w deficycie.

Kluczowe pojęcia:

• Samoopieka – działania podejmowane przez pacjenta dla utrzymania zdrowia, np. higiena, odpoczynek, odżywianie i inne.
• Deficyt samoopieki – ograniczenie samodzielności pacjenta i jego zależność od innych osób.
• Systemy pielęgniarskie świadczenia opieki
  Całkowicie kompensacyjny – pacjent w pełni zależny od pielęgniarki, niezdolny do samoopieki.
  Częściowo kompensacyjny – pacjent z ograniczoną zdolnością do samoopieki, współpraca w opiece.
  Wspierająco-edukacyjny – pacjent zdolny do samoopieki, rola pielęgniarki doradcza, edukacyjna i motywująca.

Dlaczego teoria wciąż ma znaczenie?

• Promuje aktywność i niezależność pacjenta – zgodnie ze współczesnym pacjocentryzmem.
• Wsparcie w chorobach przewlekłych – struktura opieki krok po kroku (np. w cukrzycy, po udarach).
• Edukacja zdrowotna – fundament profilaktyki i zmiany stylu życia.
• Zastosowanie w edukacji pielęgniarskiej – popularny model opieki i refleksji klinicznej.

Uhonorowanie wkładu w rozwój edukacji pielęgniarek i opieki nad pacjentami

Tytuł Doctor Honoris Causa z University of Missourii – Columbia (1998).

Pielęgniarstwo jest potrzebne wtedy, gdy człowiek nie może sam zapewnić sobie samoopiek