Opracowała Agnieszka M. Polak
W 1579 roku, z przywileju króla Stefana Batorego oraz papieża Grzegorza XIII, jezuici powołali do życia Akademię Wileńską, uczelnię, która wkrótce przekształciła się w Uniwersytet Wileński, jedno z najświetniejszych centrów nauki i kultury Europy Środkowo-Wschodniej. Od samego początku uczelnia ta stanowiła miejsce spotkania tradycji klasycznej i humanistycznej z rodzącymi się naukami przyrodniczymi, tworząc przestrzeń, w której myśl racjonalna i duchowa mogły współistnieć w harmonii. To tutaj działali Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki i Tomasz Zan, a także Towarzystwo Filomatów i Filaretów.
Na przestrzeni XIX wieku Uniwersytet Wileński stał się kolebką polskiego romantyzmu oraz nowoczesnej myśli narodowej. To właśnie tutaj dojrzewały talenty Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Tomasza Zana, powstały Towarzystwa Filomatów i Filaretów, ruchy, które połączyły naukę, przyjaźń i patriotyzm w jednym etosie. Po zamknięciu uczelni przez władze carskie w 1832 roku, jej duch przetrwał w pamięci pokoleń i odrodził się w 1919 roku pod nazwą Uniwersytetu Stefana Batorego.
W okresie międzywojennym, uczelnia była znana z aktywnej działalności środowiska literackiego: wieczorów poetyckich i literackich, dyskusji na temat wileńskiej prasy kulturalnej. Działały też teatry studenckie. W tym duchu kształcono kolejne pokolenia badaczy i nauczycieli akademickich. Po II wojnie światowej w Lublinie kadry akademickie formowali głównie profesorowie przybyli ze Lwowa, podczas gdy uczeni związani z Uniwersytetem Wileńskim rozproszyli się po innych ośrodkach naukowych w kraju. Wśród nich znajdowała się rodzina Szczerbów, której obecność w Lublinie stanowiła symboliczny pomost między tradycją wileńskiego etosu pracy akademickiej a nowym środowiskiem naukowym odradzającej się Polski.
Dyplom lekarski ukończenia studiów na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie wydany prof. Antoniemu Szczerbo. Archiwum prywatne M. Szczerbo-Trojanowskie, wszelkie prawa zastrzeżone.
Ojciec Małgorzaty Szczerbo-Trojanowskiej, Antoni Szczerbo, był absolwentem Uniwersytetu Stefana Batorego i pracował jako chirurg w Uniwersyteckiej Klinice Chirurgii w Wilnie. Matka, Czesława Cudzanowska, była położną, a następnie kształciła się na instrumentariuszkę. Oboje rodzice pracowali w Szpitalu Uniwersyteckim na Antokolu, a w czasie II wojny światowej w Szpitalu św. Jakuba w Wilnie. Antoni Szczerbo pełnił tam funkcję ordynatora chirurgii.
Małgorzata Szczerbo-Trojanowska wspominała go jako człowieka i lekarza niezwykłego formatu. Był tytanem pracy, chorzy zawsze stali dla niego na pierwszym miejscu. Cechowała go dobroć, serdeczność i głębokie współczucie wobec cierpienia, połączone z wysoką kulturą osobistą. Powtarzał, że relacja lekarza z pacjentem musi być szczera i bezpośrednia, a lekarz powinien mieć czas, by cierpliwie wysłuchać chorego. „Najpierw wysłuchaj chorego, a dopiero potem obejrzyj jego badania”, te słowa szczególnie zapadły w pamięć córce, gdy podejmowała decyzję o wyborze studiów medycznych.
Antoni Szczerbo uważał medycynę za sztukę opartą na naukowych podstawach. Słynął z mistrzowskiej techniki operacyjnej, odwagi w podejmowaniu trudnych przypadków oraz nieustannego udoskonalania metod zabiegowych. Zawsze z dumą słuchała córka opowieści jego asystentów, którzy podziwiali mistrzowską precyzję, ale też odwagę w podejmowaniu nowych wyzwań i wprowadzaniu innowacyjnych rozwiązań. Jego uczeń, prof. Jerzy Zieliński, późniejszy kierownik Katedry i Kliniki Urologii Uniwersytetu Śląskiego, wspominał go jako człowieka niezwykłej prostoty, mądrości życiowej, z łagodnym dowcipem pozbawionym ironii, osobistym czarem, wewnętrzną równowagą i spokojem w najtrudniejszych sytuacjach, a także z ojcowskim stosunkiem do podwładnych.
Antoni Szczerbo był również gawędziarzem., który barwnie potrafił wspominać niezwykłe koleje swojego życia. Córkę szczególnie fascynowały jego opowieści z okresu II wojny światowej, kiedy pod pseudonimem „Szybki” współpracował ze służbą zdrowia Armii Krajowej. Zaopatrywał w sprzęt i materiały opatrunkowe oddziały AK na Wileńszczyźnie, a jego wspomnienia ukazywały dramatyzm wojennych realiów, ale też odwagę, solidarność i poczucie misji.
Małgorzata Szczerbo-Trojanowska urodziła się w Lublinie 23 czerwca 1947 roku, w trudnych realiach powojnia. Państwo Szczerbo mieszkali wówczas w jednym pokoju w budynku przy szpitalu św. Jana Bożego, przydzielonym im po przyjeździe do Lublina w 1946 roku. Przeprowadzka była konsekwencją decyzji podjętych w Poczdamie i konieczności opuszczenia Wilna w wyniku zmiany granic, decyzji, która z dnia na dzień zmieniła życie tysięcy rodzin, w tym także losy rodziny Szczerbów. Antoni Szczerbo współtworzył Oddział Urologii Wydziału Lekarskiego UMC przy szpitalu św. Jana Bożego. W 1951 roku został przeniesiony do Katowic, powrócił do Lublina w 1954 roku. Dnia 1września 1964 roku przejął kierownictwo nad Oddziałem Urologicznym przy nowopowstałej Katedrze 1 Kliniki Chirurgicznej AM w Lublinie. W początkowym okresie Oddział Urologiczny liczył 30 łóżek.
W 1965 roku została powołana Klinika Urologiczna i Laboratorium Przykliniczne. W 1970 roku doc. dr med. Antoni Szczerbo uzyskał stopnień naukowy profesora nadzwyczajnego. Od momentu powstania Kliniki liczba łóżek zwiększyła się do 40. Równocześnie z powstaniem Oddziału Urologicznego została zorganizowana Przykliniczna Poradnia Urologiczna.
.jpg)
Małgorzata Szczerbo-Trojanowska uczęszczała do żeńskiej szkoły podstawowej, a następnie do Liceum im. Unii Lubelskiej. Po zdaniu egzaminu maturalnego w 1964 roku rozpoczęła studia medyczne na Akademii Medycznej w Lublinie. Już w pierwszym roku studiów, podczas zajęć z anatomii prawidłowej w gmachu Anatomicum, poznała swojego przyszłego męża.
Studenci V roku wydz. Lekarskiego Akademii Medycznej w Lublinie w 1969 r.
Od lewej: Tomasz Trojanowski, Wiesław Kostrzewski, dr. Stanisław Burzyński.
Od prawej: Krzysztof Przesmycki, Dariusz Jędrzejewski, Hanna Lackowska, Małgorzata Szczerbo, dr Zbigniew Czernicki..
Wszelkie prawa zastrzeżone. Z archiwum prywatnego Małgorzaty Szczerbo-Trojanowskiej.
Od drugiego roku studiów zaangażowała się w działalność Studenckiego Koła Naukowego przy Katedrze Biochemii, którym kierowała wówczas docent Irena Borkowska, późniejsza profesor, prowadząca badania nad kwasami rybonukleinowymi (RNA). Praca w kole stała się początkiem fascynacji badaniami eksperymentalnymi. Profesor Borkowska, będąca wzorem kobiety-naukowca, potrafiła swoją pasją zarażać studentów. Jej kontakty z wybitnymi światowymi badaczami, w tym laureatami Nagrody Nobla, wyznaczały kierunki badań nad kwasami nukleinowymi. W krótkim czasie okazało się, że odkrycia w tej dziedzinie będą miały przełomowe znaczenie kliniczne.
Koło mieściło się w Collegium Maius, w dawnym gmachu jesziwy: na pierwszym piętrze znajdował się Zakład Mikrobiologii, a na drugim Biochemii. To tam Małgorzata spędzała niemal każdą wolną chwilę, łącząc studia z pracą badawczą. Prowadziła doświadczenia na tkance mózgowej, zwłaszcza w badaniach nad mózgami embrionów kurzych. W tym celu regularnie jeździła do zakładów drobiarskich, gdzie udostępniano jaja w odpowiednim stadium rozwoju, co umożliwiało izolację frakcji RNA na różnych etapach. Za swoje zaangażowanie i wyniki badań otrzymała liczne nagrody.
W 1970 roku ukończyła studia jako jedna z trzech studentów z najlepszym wynikiem. W 1972 roku rozpoczęła pracę w Zakładzie Radiologii Zabiegowej, pierwszej tego typu jednostce w Europie. W 1976 roku uzyskała stopień doktora nauk medycznych, przygotowując pracę na temat farmakoangiografii pod kierunkiem prof. Mariana Klamuta. Badania dotyczyły zastosowania leków rozszerzających naczynia w uwidacznianiu najmniejszych struktur w badaniach angiograficznych. Kolejne jej projekty obejmowały wewnątrznaczyniowe leczenie krwotoków płucnych. W ramach realizacji badań wyjechała na półroczne stypendium do Uppsali. Powróciła jednak wcześniej, 3 grudnia 1981 roku, aby być z rodziną w czasie stanu wojennego. W tym okresie Zakład Radiologii Zabiegowej przystosowano do pełnienia funkcji szpitalnych w trybie dyżurowym, na szczęście bez konieczności ich wykorzystania.
W latach 80. kontynuowała badania i przygotowała habilitację, którą wówczas opierało się na monografii wydanej w formie książki. Powstawała ona nocami w mieszkaniu przy ul. Ogrodowej i doprowadziła do uzyskania stopnia doktora habilitowanego w 1985 roku. W 1993 roku została profesorem. W tym okresie prowadziła liczne staże zagraniczne, m.in. w Sztokholmie (neuroradiologia zabiegowa, leczenie tętniaków wewnątrzczaszkowych) oraz w Giessen (diagnostyka obrazowa z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego).
W 1995 roku przejęła kierownictwo nad Katedrą Radiologii oraz Zakładem Radiologii Zabiegowej i Neuroradiologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Profesor Marian Klamut zadbał, aby proces przekazania obowiązków odbywał się płynnie – przez pięć lat, do jego przejścia na emeryturę w 2000 roku, wspólnie kierowali jednostką.
Profesor Szczerbo-Trojanowska była autorką ponad 220 publikacji naukowych i ponad 250 wystąpień konferencyjnych. Wypromowała 26 doktorów i 4 habilitantów. Jej główne zainteresowania obejmowały techniki embolizacji, leczenie wad naczyniowych, wewnątrznaczyniowe metody leczenia tętniaków aorty oraz angioplastykę naczyń obwodowych. Była pionierką w Polsce w zakresie wewnątrznaczyniowego leczenia żylaków powrózka nasiennego, krwotoków płucnych oraz stosowania stent-graftów w leczeniu tętniaków aorty.
Od 1995 roku była aktywna w polskich i międzynarodowych towarzystwach naukowych. W latach 1984–1990 pełniła funkcję przewodniczącej Polskiego Towarzystwa Radiologii Zabiegowej, a w 2001 roku została pierwszą kobietą-prezesem Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego. Była prezydentem XXXVI Kongresu PLTR. W 2000 roku została wybrana do Zarządu Europejskiego Towarzystwa Radiologicznego (ESR), gdzie pracowała nad zwiększeniem udziału radiologów z Europy Wschodniej i współtworzyła Europejską Szkołę Radiologii, rozszerzając jej działalność na Daleki Wschód i Amerykę Południową. W 2010 roku była prezydentem Europejskiego Kongresu Radiologicznego z udziałem 21 tysięcy uczestników. Była także w Zarządzie CIRSE, kierując komisjami i organizując kursy szkoleniowe, z których pierwsze odbywały się w Lublinie.
Za działalność naukową, dydaktyczną i organizacyjną otrzymała liczne nagrody: dwukrotnie indywidualną nagrodę Ministra Zdrowia, Złoty Medal ESR, Medal Amerykańskiego Towarzystwa Kobiet Radiologów, Medal Komisji Edukacji Narodowej, odznaczenie „Gloria Medicinae” i Medal Lubelskiej Izby Lekarskiej. Jest członkiem honorowym 11 towarzystw naukowych, m.in. PLTR, CIRSE, RSNA, a także stowarzyszeń niemieckich, szwedzkich, argentyńskich i węgierskich.Studia ukończyła w 1970 r jako jedna z trzech studentów z najlepszym wynikiem. W 1972 r. rozpoczęła pracę w Zakładzie Radiologii Zabiegowej, który był pierwszą tego typu jednostką w Europie. W 1976 r uzyskała stopień doktora nauk medycznych, w 1985 r została doktorem habilitowanym, a w 1993 roku uzyskała tytuł profesora.
Podpisane umowy na stworzenie Ośrodka Referencyjnego firmy General Electric (GE) dla Europy Wschodniej w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym Nr 4 w Lublinie w roku 1993. Od lewej dyrektorzy firmy GE z Chicago, Małgorzata Szczerbo-Trojanowska, Rektor - Prof. Marian Klamut, przedstawiciel GE Polska (archiwum prywatne M. Szczerbo-Trojanowskiej)
.jpg)
Profesor Małgorzata Szczerbo-Trojanowska z pracownikami Zakładu Radiologii Zabiegowej i Neuroradiologii, 2017 r. (archiwum prywatne M. Szczerbo-Trojanowskiej)
Prof. Małgorzata Szczerbo Trojanowska (po środku) - Prezydent Europejskiego Kongresu Radiologicznego z członkami komitetu naukowego w 2010 r. Po prawej prof. Borut Marincek - Prezydent Szwajcarskiego Towarzystwa Radiologicznego, po lewej prof. Albert Beart - Prezydent Belgijskiego Towarzystwa Radiologicznego (archiwum prywatne M. Szczerbo-Trojanowskiej)
Prof. Małgorzata Szczerbo-Trojanowska otrzymuje Honorowe Członkostwo Amerykańskiego Towarzystwa Radiologicznego (RSNA) z rąk Prezydent RSNA Prof. Sarah S. Donaldson (archiwum prywatne M. Szczerbo-Trojanowskiej)
Prof. Małgorzata Szczerbo-Trojanowska otrzymuje honorowe członkostwo Związku Lekarzy Polskich w Chicago (archiwum prywatne M. Szczerbo-Trojanowskiej)
Prof. Małgorzata Szczerbo-Trojanowska odznaczona Złotym Medalem Europejskiego Towarzystwa Radiologicznego (ESR) (archiwum prywatne M. Szczerbo-Trojanowskiej)
Autorka artykułu: dr n. hum. Agnieszka Polak, prof. Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
